Kraamsuites

Door Annelies van Lonkhuyzen

 

René Peters over kraamsuites

‘Je maakt een kunstfout
als je nu nog een traditionele
kraamafdeling bouwt ’

Hoe moet een patiëntvriendelijke kraamafdeling eruit zien? Zoals we dat gewend zijn – met verschillende verloskamers en meerbedskamers – of is iets beters mogelijk? Ja, het kan zeer zeker beter, vindt mr. René Peters, arts, vice-voorzitter van de NVZ vereniging van ziekenhuizen, voorzitter NIAZ, het Nederlands instituut voor accreditatie van ziekenhuizen en tot voor kort directeur patiëntenzorg van het Kennemer Gasthuis in Haarlem. In dat ziekenhuis worden binnenkort kraamsuites in gebruik genomen. Een pleidooi voor een andere manier van bevallen in het ziekenhuis.

Mr. René Peters: ‘Mijn eerste contact met kraamsuites had ik een jaar of tien geleden, toen ik op reis was in de Verenigde Staten. Ik maak dan graag van de gelegenheid gebruik een ziekenhuis te bezoeken en zo kwam ik in een ziekenhuis single room maternity units tegen. Vrouwen verbleven daar voor, tijdens en na hun bevalling in een eenpersoonskamer, er werd niet gesjouwd met moeders en kinderen. Bovendien zag het er allemaal heel gezellig uit. Ik vond het meteen een heel goed idee. Teruggekomen in Nederland kon ik alleen niets met dat idee doen, want het ziekenhuis waar ik toen directeur was, had net een splinternieuw, klassiek verloskamercomplex gekregen. Dat kon niet meer worden verspijkerd. Maar toen ik later in Haarlem ging werken, speelde daar een bouw- en renovatietraject en dat was mijn kans. Ik heb de discussie aangezwengeld: kunnen wij de verloskundige zorg anders inrichten? De bouwers kregen meteen lichtjes in de ogen bij het idee van kraamsuites, die vielen er direct voor. Bij de zorgverleners lag dat ingewikkelder. Zij vonden het op zich een goed idee, zij zagen wel dat het zou leiden tot meer rust en intimiteit rond het geboorteproces, maar zij zagen ook de verandering in de eigen werkwijze die nodig zou zijn. Elke verandering geeft onbekendheid en onzekerheid. En de gezondheidszorg is onveilig werk, professionals zijn constant bezig risico’s te vermijden. Op de meest onverwachte momenten kan er iets fout gaan. Professionals hebben daarom een begrijpelijke behoefte aan veiligheid: een omgeving waarin je blindelings kunt handelen, een werkwijze die je kunt dromen.’

Rommeltje
‘Na een korte periode van oriëntatie zijn de betrokken zorgverleners uit zichzelf omgegaan, zij durfden het aan. Zij zeiden: ‘Alles afwegende is deze benadering zoveel beter, dat moeten we gewoon doen’. Kraamsuites zijn in de eerste plaats bedoeld om de zorg meer patiëntvriendelijk in te richten. Het geboorteproces is in 98 procent van de gevallen iets heel gelukkigs en plezierigs, een intiem gebeuren van het gezin. Uit studies blijkt – maar dat kun je ook intuďtief aanvoelen - dat het belangrijk is dat het nieuwe wereldburgertje meteen aan dat gezin wordt gehecht. Dáár moet je de zorg omheen organiseren, op een manier die ruimte laat om waar nodig in te grijpen. Wat we in Westerse landen hebben gedaan – met de beste bedoelingen – is van de ziekenhuisbevalling een vrij fabrieksmatig gebeuren maken. Een zwangere vrouw doet op een soort lopende band haar bevalling: zij wordt misschien eerst opgenomen op de kraamafdeling, gaat dan naar de weeënkamer, als zij voldoende ontsluiting heeft gaat zij naar de verloskamer en na de bevalling gaat zij weer terug op transport naar de kraamafdeling. Als het kind geboren is, gebeuren daar ook weer allerlei logistieke dingen mee. Veel mensen, veel drukte. Alles bij elkaar vind ik het eigenlijk een rommeltje, dat gesjouw is niet nodig en niet goed. De kraamsuite is een stap naar het humaniseren van de zorg. Moeders blijven op één plaats, later met hun baby, en de zorgverlening vindt daar plaats. Het is zonder meer betere patiëntenzorg.’

Flexibiliteit
‘Toen eenmaal was besloten dat de kraamsuites er zouden komen, konden wij een vliegende start maken. In het Utrechtse Diakonessenhuis – de eerste plaats in ons land waar kraamsuites zijn gerealiseerd - was namelijk al veel voorwerk gedaan, er was bijvoorbeeld berekend hoeveel kamers je nodig hebt en hoe het zit met eventuele extra kosten. Want je bent er als directie natuurlijk voor alle aspecten van de bedrijfsvoering, ook voor de financiële. Je kunt niet iedereen in de watten gaan leggen zonder te letten op de kosten. Maar financieel zijn er geen belemmeringen voor de aanleg van kraamsuites. Je investeringen zijn wel wat anders, want in plaats van vijf of zes verloskameruitrustingen aan te schaffen, schaf je er tussen de twaalf en achttien aan. Maar die investering is op de totale exploitatiekosten uiterst klein, bijna te verwaarlozen. De kosten van exploitatie zijn ongeveer hetzelfde als bij het klassieke model, je kunt daarop mogelijk zelfs besparen: minder schoonmaaktijd, minder tijd voor het rondsjouwen met patiënten en voor het overdragen. Er is nog een bedrijfskundig argument voor kraamsuites: het geeft meer flexibiliteit. Verloskunde gaat met pieken en dalen en als je plotseling een babyboom-pje krijgt, heb je bij dit model veel meer verloskamers tot je beschikking. Het ideaal – moeder en kind blijven op één kamer – sneuvelt dan helaas wel even, maar het alternatief – wij kunnen niet helpen, probeer een ander ziekenhuis – is zeker niet beter.’

Ondubbelzinnig
‘Ziekenhuizen die een kraamafdeling bouwen, hebben gewoon geen reden om níet over te stappen op kraamsuites. Naar mijn mening maak je een kunstfout als je nu nog een traditionele kraamafdeling inricht. De balans van voor- en nadelen is ondubbelzinnig: dat moet je niet meer doen. Aan mensen die al aan het plannen maken zijn, zou ik willen zeggen: beter ten halve gekeerd dan ten hele gedwaald. Bij ons in Haarlem was ook de kraamafdeling al ontworpen en een nieuw ontwerp maken kostte natuurlijk geld. Toch hebben wij die keuze gemaakt en daar kunnen veel mensen nog lang plezier van hebben. Het beste resultaat haal je natuurlijk als je alles nieuw kunt bouwen en vanaf het begin een visie hebt op wat je wilt. Bij ons hebben vrouwen die na de bevalling een tijdje moeten blijven en plaats moeten maken voor een volgende patiënt, straks kans dat zij naar een twee- of vierpersoonskamer moeten. Als je nieuw bouwt, moet het mogelijk zijn om voor eenpersoonskamers te kiezen, zodat moeder, kind en gezin ook dan ongestoord samen kunnen zijn.’

On-verzinnen
‘De komst van kraamsuites zal de komende jaren de nodige gevolgen hebben. De kraamsuite is een andere werkomgeving dan wij gewend zijn en dat vraagt van de medewerkers een andere manier van werken. De taakverdeling zal moeten veranderen. Dat hoeft geen enkel probleem te zijn, want vakgebieden ontwikkelen zich hoe dan ook wel. Vanuit het concept van de kraamsuite lijkt het me logisch dat in de toekomst de aparte verpleegkundige functies gaan verdwijnen en dat er één verpleegkundige komt die het hele proces begeleidt. De meeste verpleegkundigen zullen dat alleen maar leuk vinden: het maakt het werk afwisselender en zij kunnen mensen langer begeleiden. Een andere verandering zou wat mij betreft kunnen zitten in de samenwerking met verloskundigen. Bij die beroepsgroep is de ziekenhuisangst groot, zij zien de ziekenhuisbevalling als bedreiging voor de – terecht gekoesterde – thuisbevalling. Die angst is niet nodig: het ziekenhuis is helemaal niet geďnteresseerd in extra bevallingen, maar in continuďteit van de zorg. Want als de verloskundigen het werk niet meer aankunnen, komen die vrouwen terecht in het ziekenhuis. Verloskundigen en ziekenhuis kunnen bekijken hoe zij met elkaar de vrouwen die gaan bevallen, zo goed mogelijk kunnen begeleiden. Samen zoeken naar steeds betere oplossingen, daar gaat het om. We hebben het allemaal verzonnen en dus kunnen we het ook weer on-verzinnen.’

Annelies van Lonkhuyzen is freelance journalist.

Ontleend aan Kind en Ziekenhuis, themanummer 'Kraamsuites en gezinzsgerichte zorg', september 2003.